આંગણા વગર ઘરે કમ્પોસ્ટ કેવી રીતે બનાવવું: ફ્લૅટમાં રહેનારા માટે માર્ગદર્શિકા

તમારા રસોડાના કચરાના ડબ્બામાં એક નજર નાખો. કૉફીના કૂચા, ડુંગળીનાં ફોતરાં, ગાજરના છેડા, ચીકણી થઈ ગયેલી પાલકની થેલી. EPA મુજબ, ખોરાકનો કચરો અને આંગણાનો કચરો મળીને અમેરિકનો જે ફેંકી દે છે તેનો 30% થી વધુ ભાગ બને છે.

એમાંનું મોટાભાગનું તો તમારા છોડનો ખોરાક બની શકે.

કમ્પોસ્ટ છોડ માટેનો લગભગ સૌથી સારો ઑર્ગેનિક ખોરાક છે, અને તે મફત છે. સારા સમાચાર એ છે કે તે બનાવવા માટે તમારે પાછલા આંગણા કે લાકડાની મોટી પેટીની જરૂર નથી. ઘણા લોકો એક ઓરડાના સ્ટુડિયો ફ્લૅટમાં પણ કમ્પોસ્ટ બનાવે છે. મુખ્ય વાત બસ તમારી જગ્યાને અનુકૂળ રીત પસંદ કરવાની છે.

કૂંડાના છોડ માટે કમ્પોસ્ટ કેમ મહત્ત્વનું છે

પોટિંગ મિક્સ કાયમ પોષણથી ભરેલું રહેતું નથી. દર વખતે તમે પાણી આપો ત્યારે થોડું પોષણ કૂંડાના તળિયેથી ધોવાઈ જાય છે. થોડા મહિના પછી, તમારી જડીબુટ્ટીઓ લગભગ ખાલી સ્પંજમાં ઊગી રહી હોય છે.

કમ્પોસ્ટ એ જીવ પાછો લાવે છે. તે છોડને ધીમે ધીમે અને હળવેથી પોષણ આપે છે, માટીને ચીકણી થયા વગર પાણી પકડી રાખવામાં મદદ કરે છે, અને ઉપયોગી સૂક્ષ્મજીવો લાવે છે. ઑર્ગેનિક રીતે ઉગાડનાર માટે, તે બાટલીમાં મળતા મોટાભાગના ખાતરની જગ્યા લઈ લે છે.

તમારી જગ્યાને અનુકૂળ રીત પસંદ કરો

કોઈ એક જ સાચી રીત નથી. નાની જગ્યામાં ખરેખર કામ કરતા ચાર વિકલ્પો આ રહ્યા:

ભેગું કરીને આપી આવો. કાઉન્ટર પર ઢાંકણવાળો ડબ્બો રાખો (અથવા ફ્રીઝરમાં, જેનાથી દુર્ગંધ સાવ બંધ થઈ જાય છે) અને તેને શહેરના ડ્રોપ-ઑફ પૉઇન્ટ, કમ્યુનિટી ગાર્ડન કે ખેડૂત બજારમાં આપી આવો. તમારા શહેરનું નામ અને સાથે “food scrap drop off” લખીને શોધો. તમે જાતે કમ્પોસ્ટ નથી બનાવતા, પણ ઘણા કાર્યક્રમો તમને થોડું તૈયાર કમ્પોસ્ટ ઘરે લઈ જવા દે છે.

અળસિયાંની પેટી (વર્મીકમ્પોસ્ટિંગ). રેડ વિગલર અળસિયાં તમારો કચરો ખાય છે અને તેને અળસિયાંના ખાતર (worm castings) માં ફેરવે છે, જે છોડ માટે મળતા સૌથી સારા ખોરાકમાંનું એક છે. સાંભળવામાં અજુગતું લાગે, પણ તંદુરસ્ત અળસિયાંની પેટીમાંથી ગંધ નથી આવતી, અને અળસિયાં અંદર જ રહે છે. ફ્લૅટ માટે આ અમારો મનપસંદ વિકલ્પ છે, એટલે નીચે અમે તે પગલાવાર સમજાવ્યો છે.

બોકાશી. એક બંધ ડોલ જેમાં તમે કચરાનાં પડ એક ખાસ ભૂસા (bran) સાથે ગોઠવો છો, જે કચરાને આથો લાવે છે. તે માંસ, દૂધની બનાવટો અને રાંધેલો ખોરાક પણ સંભાળી લે છે, જે અળસિયાંની પેટી નથી કરી શકતી. મુશ્કેલી એ છે કે જે મળે છે તે હજુ તૈયાર કમ્પોસ્ટ નથી. પૂરેપૂરું વિઘટન થાય તે માટે તમારે તેને થોડાં અઠવાડિયાં માટે માટીવાળા કૂંડા કે પ્લાન્ટરમાં દાટવું પડે છે.

નાની બહારની પેટી કે ટમ્બલર. જો તમારી પાસે બાલ્કની કે પેશિયો હોય, તો નાનું ટમ્બલર સામાન્ય કમ્પોસ્ટના ઢગલાની જેમ જ કામ કરે છે. દર થોડા દિવસે તેને ફેરવો, એટલે તે ઝડપથી વિઘટિત થાય છે.

કાઉન્ટર પર મૂકવાના ઇલેક્ટ્રિક “કમ્પોસ્ટર” વિશે એક વાત: તે તમારા કચરાને સૂકવીને પીસી નાખે છે અને ભૂકા જેવું મટીરિયલ બનાવે છે. કચરો ઘટાડવા માટે તે કામનું છે, પણ તે ખરું કમ્પોસ્ટ નથી, એટલે છોડને આપતાં પહેલાં તેને માટીમાં ભેળવીને થોડાં અઠવાડિયાં રહેવા દો.

અંદર શું જાય: ગ્રીન અને બ્રાઉન

દરેક કમ્પોસ્ટ પદ્ધતિને બે પ્રકારના મટીરિયલની જરૂર હોય છે:

• ગ્રીન (ભીનું, નાઇટ્રોજનથી ભરપૂર): ફળ અને શાકભાજીનો કચરો, કૉફીના કૂચા, ચાની પત્તી, છોડની તાજી કાપેલી ડાળીઓ-પાન.
• બ્રાઉન (સૂકું, કાર્બનથી ભરપૂર): કાપેલું કાર્ડબોર્ડ, કાગળનાં ઈંડાંનાં ખોખાં, સાદું છાપું, સૂકાં પાન.

પેટી માટે એક સારો નિયમ છે: ગ્રીનના દરેક એક ખોબા સામે આશરે બે-ત્રણ ખોબા બ્રાઉન. મોટાભાગની દુર્ગંધ અને માખીની સમસ્યાઓ વધુ પડતા ગ્રીન અને ઓછા બ્રાઉનથી થાય છે.

માંસ, માછલી, દૂધની બનાવટો, તેલવાળો કે ચીકણો ખોરાક, પાલતુ પ્રાણીઓનો મળ, અને ચળકતો કાગળ બહાર રાખો. (ખોરાકની બાબતમાં બોકાશી અપવાદ છે.) ઘરની અંદરની નાની પદ્ધતિઓમાં લીંબુ-સંતરાંની છાલ અને ડુંગળી પણ ઓછાં નાખો, કારણ કે અળસિયાંને તે ખાસ પસંદ નથી.

અળસિયાંની પેટી કેવી રીતે શરૂ કરવી, પગલાવાર

1. એકની ઉપર એક ગોઠવાય એવા બે પ્લાસ્ટિકના ટબ લો, દરેક લગભગ 38 થી 53 લિટર (10 થી 14 ગૅલન) ના. એક ટબના તળિયે થોડાં નાનાં કાણાં પાડો અને તેના ઉપરના ભાગ પાસે હવા માટે થોડાં કાણાં પાડો. બીજું ટબ નીચે જાય છે, જે નીકળતું કોઈ પણ પ્રવાહી ઝીલી લે.
2. પથારી (bedding) ઉમેરો. ઉપરના ટબને કાપેલા કાર્ડબોર્ડ કે છાપાથી લગભગ અડધું ભરો, નિચોવેલા સ્પંજ જેવું લાગે ત્યાં સુધી ભીનું કરીને. એક ખોબો પોટિંગ સોઇલ નાખો.
3. અળસિયાં ઉમેરો. તમારે રેડ વિગલર (Eisenia fetida) જોઈએ, બગીચાનાં સામાન્ય અળસિયાં નહીં. શરૂઆત માટે લગભગ 450 ગ્રામ (1 પાઉન્ડ) સારાં છે. તે ઑનલાઇન કે ઘણાં ગાર્ડન સેન્ટર અને માછીમારીના ચારાની દુકાનોમાં મળી રહે છે.
4. થોડું થોડું ખવડાવો. અઠવાડિયે એક-બે કપ ઝીણા સમારેલા કચરાથી શરૂ કરો. ખોરાક ઉપર રાખી મૂકવાને બદલે પથારી નીચે દાટો. સમારેલો કચરો ઘણો ઝડપથી વિઘટિત થાય છે.
5. તેને ભેજવાળી અને અંધારામાં રાખો. પેટીને લગભગ 13 થી 25°C (55 થી 77°F) વચ્ચેની જગ્યાએ રાખો, જેમ કે સિંક નીચે કે કબાટમાં.
6. લણણી કરો. ત્રણથી છ મહિના પછી, તળિયું ઘેરું અને ભૂકા જેવું થઈ જશે. બધું એક બાજુ ખસેડો, બીજી બાજુ તાજી પથારી અને ખોરાક ઉમેરો, અને બે-એક અઠવાડિયામાં અળસિયાં એ બાજુ ખસી જશે. પછી તૈયાર ખાતર કાઢી લો.

સામાન્ય સમસ્યાઓના ઉકેલ

• ખરાબ ગંધ આવે છે: બહુ ભીનું છે કે બહુ વધારે ખોરાક છે. સૂકું કાપેલું કાર્ડબોર્ડ ઉમેરો અને એક અઠવાડિયું ખોરાક ન આપો.
• ફળમાખીઓ: ખોરાક વધુ ઊંડે દાટો અને ઉપર ભીના છાપા કે કાર્ડબોર્ડનું પાનું પાથરો. કચરો નાખતાં પહેલાં તેને ફ્રીઝ કરવાથી પણ મદદ મળે છે.
• અળસિયાં ભાગવાનો પ્રયત્ન કરે છે: પેટી બહુ ભીની કે બહુ ખાટી (acidic) છે. બ્રાઉન ઉમેરો અને લીંબુ-સંતરાંની છાલ ઓછી કરો.
• કંઈ વિઘટિત નથી થતું: પેટી બહુ સૂકી છે કે ટુકડા બહુ મોટા છે. તેના પર પાણી છાંટો અને કચરો વધુ ઝીણો સમારો.

કૂંડામાં કમ્પોસ્ટ કેવી રીતે વાપરવું

• વાવતી વખતે: ત્રણ કે ચાર ભાગ પોટિંગ મિક્સમાં લગભગ એક ભાગ કમ્પોસ્ટ ભેળવો.
• ઉપરથી ઉમેરવા: દર બે-એક મહિને, તમારી જડીબુટ્ટીઓ અને શાકભાજીની માટી ઉપર લગભગ 1 સેમી (અડધો ઇંચ) નું પાતળું પડ પાથરો.
• ઝડપી પ્રવાહી ખોરાક તરીકે: એક ખોબો કમ્પોસ્ટ કે અળસિયાંનું ખાતર આખી રાત પાણીમાં પલાળી રાખો, પછી એ પાણી છોડને આપો. ફિક્કાં, પીળાં પડતાં પાન ઘણી વાર ભૂખ્યા છોડની નિશાની હોય છે. અહીં જુઓ પાન કેમ પીળાં થાય છે તે કેવી રીતે ઓળખવું.

એક પેટીથી શરૂઆત કરો

બધું એકસાથે બદલવાની જરૂર નથી. આ અઠવાડિયે કાઉન્ટર પર એક ડબ્બો મૂકો અને કચરો ભેગો કરવાનું શરૂ કરો. તમે તેને આપી આવો કે અળસિયાંને ખવડાવો, તમે ઓછું ફેંકશો અને તમારા છોડને વધુ સારો ખોરાક મળશે.

છોડ ઉગાડવાની પણ હમણાં જ શરૂઆત કરી રહ્યા છો? જુઓ આ મહિને શું વાવવું.

સારી માટી તૈયાર થયા પછી તમારા છોડ ખીલી ઊઠે એવું ઇચ્છો છો? UrbanLeaf તમારા છોડ માટે રોજનું એક સરળ ઑર્ગેનિક સંભાળનું કામ આપે છે, ક્યારે ખાતર આપવું અને ક્યારે પાણી આપવું તે સહિત, જેથી કંઈ વેડફાય નહીં. 🌱