શરૂઆત કરનારા માટે ઑર્ગેનિક શાકભાજી બાગકામ: માટી, ખાતર અને કુદરતી જીવાત નિયંત્રણ (આંગણાની જરૂર નથી)

“ઑર્ગેનિક” સાંભળીને મોટી જવાબદારી જેવું લાગે, જાણે એના માટે ખાસ પ્રોડક્ટ્સ અને ઘણું જ્ઞાન જોઈએ. ઘરે તો એ ખરેખર ઘણું સરળ છે.

તમે રાસાયણિક ખાતર અને સ્પ્રે છોડી દો છો. છોડને નહીં, માટીને પોષણ આપો છો. અને જ્યારે જીવાત દેખાય, ત્યારે તમારા હાથ, એક સ્પ્રે બૉટલ અને થોડી ધીરજથી તેને સંભાળો છો. બસ, મોટાભાગે આટલું જ.

શરૂઆત કરનારા માટે સારા સમાચાર એ છે કે કૂંડાંમાં ઉગાડવાથી ઑર્ગેનિક અઘરું નહીં, પણ સહેલું બને છે. માટી પૂરેપૂરી તમારા હાથમાં છે, અને દરેક પાનને તમે નજીકથી જોઈ શકો છો. ચાલો, પગલે પગલે જોઈએ.

કૂંડામાં “ઑર્ગેનિક” નો ખરો અર્થ શું

તમારે કોઈ સર્ટિફિકેટની જરૂર નથી. ઘરે ઉગાડનાર માટે ઑર્ગેનિક એટલે આ ત્રણ પસંદગી:

1. ટ્રીટમેન્ટ વગરના બીજ કે તંદુરસ્ત રોપા. રસોડાના બીજ અને સામાન્ય બાગકામના બીજ ચાલે. ચળકતા ગુલાબી, ભૂરા કે લીલા કોટિંગવાળા બીજ ટાળો, કારણ કે એનો અર્થ સામાન્ય રીતે એ હોય છે કે તેના પર ફૂગનાશક લગાવેલું છે.
2. કુદરતી માટી અને ખોરાક. પોટિંગ મિક્સ સાથે કમ્પોસ્ટ, અળસિયાંનું ખાતર અને બીજા કુદરતી ખાતર. કૃત્રિમ ખાતરના દાણા નહીં.
3. રાસાયણિક જંતુનાશક નહીં. જીવાતને હાથથી, પાણીથી, સાબુથી, કે લીમડા જેવા વનસ્પતિ આધારિત ઉપાયોથી સંભાળો.

પહેલાં શું ઉગાડવું એ નક્કી ન હોય, તો અમારી ઘરે ખોરાક ઉગાડવા માટેની શરૂઆતકર્તા માર્ગદર્શિકા માં સૌથી સહેલા શરૂઆતી છોડ છે.

પગલું 1: તંદુરસ્ત માટી તૈયાર કરો

ઑર્ગેનિક ઉગાડવામાં મોટાભાગનું કામ માટી કરે છે. તંદુરસ્ત માટી જીવથી ભરેલી હોય છે, ચીકણી થયા વગર પાણી પકડી રાખે છે, અને છોડને ધીમે ધીમે પોષણ આપે છે.

• સારા પોટિંગ મિક્સથી શરૂઆત કરો. બગીચાની માટી નહીં, જે કૂંડામાં દબાઈને ઈંટ જેવી થઈ જાય છે. ઑર્ગેનિક ઉપયોગ માટે લેબલ થયેલું પોટિંગ મિક્સ પસંદ કરો.
• કમ્પોસ્ટ ભેળવો. ત્રણ કે ચાર ભાગ પોટિંગ મિક્સમાં લગભગ એક ભાગ કમ્પોસ્ટ છોડને સમૃદ્ધ શરૂઆત આપે છે.
• અળસિયાંનું ખાતર હોય તો ઉમેરો. દરેક કૂંડામાં એક મુઠ્ઠી એ હળવું, ધીમે ધીમે છૂટું પડતું પોષણ છે.

આ ચાલુ રાખવાનો સૌથી સસ્તો રસ્તો છે જાતે કમ્પોસ્ટ બનાવવું. જુઓ ઘરે કમ્પોસ્ટ કેવી રીતે બનાવવું, ફ્લૅટમાં પણ.

પગલું 2: હળવેથી અને નિયમિત ખાતર આપો

દર વખતે પાણી આપો ત્યારે પોટિંગ મિક્સમાંથી થોડું પોષણ ઘટે છે. કૂંડાંના છોડને ખાતર જોઈએ, પણ મોટાભાગના લોકો માને છે એના કરતાં ઓછું. વધુ પડતું ખાતર, ઑર્ગેનિક હોય તો પણ, મૂળને બાળી શકે છે.

આ રહ્યો એક સરળ પ્લાન:

જાણવા જેવાં સારાં ઑર્ગેનિક ખાતર:

• કમ્પોસ્ટ અને અળસિયાંનું ખાતર: દરેક છોડ માટે રોજિંદો પાયો.
• ફિશ ઇમલ્શન: નાઇટ્રોજનથી ભરપૂર, પાનની વૃદ્ધિ માટે ઉત્તમ. એક દિવસ સુધી તેની તીવ્ર ગંધ રહે છે, એટલે બહાર કે બાલ્કનીમાં વાપરો.
• પ્રવાહી દરિયાઈ શેવાળ (kelp): બધી રીતે ઉપયોગી હળવું ટૉનિક.
• કમ્પોસ્ટ “ટી”: એક મુઠ્ઠી કમ્પોસ્ટ કે અળસિયાંનું ખાતર રાતભર પાણીમાં પલાળો અને એ પાણી વાપરો.

હંમેશા પહેલાં પાણી આપો, પછી ખાતર. સાવ સૂકી માટીમાં ખાતર આપવાથી જ મૂળ બળે છે. ફિક્કાં કે પીળાં પડતાં પાનનો અર્થ ભૂખ્યો છોડ હોઈ શકે, પણ વધુ પડતું પાણી પણ હોઈ શકે, એટલે ખાતર લેતાં પહેલાં પાન પીળાં કેમ પડે છે તે જોઈ લો.

પગલું 3: જીવાતને ઑર્ગેનિક રીતે સંભાળો

દરેક બાગકામ કરનારને જીવાત નડે છે. યુક્તિ એ છે કે તેને વહેલી પકડો અને સૌથી હળવા ઉપાયથી શરૂઆત કરો.

અઠવાડિયે એક વાર તપાસો

પાનની નીચે અને ડાળીઓ પર જુઓ, જ્યાં મોટાભાગની જીવાત છુપાય છે. ઘરનાં શાકભાજી અને જડીબુટ્ટીઓ પર જોવા મળતી સામાન્ય જીવાત:

• મોલો (aphids): નવી કૂંપળો પર ઝૂમખામાં બેઠેલાં નાનાં લીલાં, કાળાં કે સફેદ જીવડાં.
• લાલ કરોળિયા (spider mites): બારીક જાળાં અને ટપકાંવાળાં, ઝાંખાં પાન, ખાસ કરીને ઘરની અંદર જ્યાં હવા સૂકી હોય.
• સફેદ માખી (whiteflies): છોડને અડો ત્યારે ઊડી જતાં નાનાં સફેદ જીવડાં.
• ફંગસ ગ્નેટ્સ: માટીની આસપાસ ઊડતી નાની માખીઓ. તેમને ભીની માટી બહુ ગમે છે.
• ઇયળ: પાનમાં કાણાં, સામાન્ય રીતે બહાર રાખેલાં કેલ, કોબી અને ટમેટાં પર.

પછી હળવાથી વધુ મજબૂત ઉપાય તરફ જાઓ

1. હાથથી. દબાવી દો, લૂછી નાખો કે વીણી લો. થોડાં કૂંડાં માટે, આ કોઈ પણ સ્પ્રે કરતાં વધુ સમસ્યા ઉકેલે છે.
2. પાણીની જોરદાર ધાર. મોલો અને લાલ કરોળિયાને ખંખેરી નાખે છે. દર થોડા દિવસે ફરી કરો.
3. જંતુનાશક સાબુ. તૈયાર ઑર્ગેનિક સાબુ ખરીદો, અથવા એક લિટર પાણીમાં લગભગ 5 ml (એક ચમચી) હળવો શુદ્ધ પ્રવાહી સાબુ ભેળવો. પાનની નીચેની બાજુ છાંટો, જ્યાં જીવાત હોય છે. પહેલાં થોડાં પાન પર ચકાસો અને તીખા તડકામાં નહીં, સાંજે છાંટો.
4. લીમડાનું તેલ (neem oil). જીદ્દી કિસ્સાઓ માટે વનસ્પતિ આધારિત ઉપાય. લેબલ મુજબ વાપરો, સાંજે છાંટો, અને ખાતાં પહેલાં ઉપજ ધોઈ લો.
5. ખાસ મદદગાર. પીળા ચીકણા ટ્રૅપ ફંગસ ગ્નેટ્સ અને સફેદ માખીને પકડે છે. ઇયળ માટે Bt (Bacillus thuringiensis) એક ઑર્ગેનિક વિકલ્પ છે જે ફક્ત ઇયળ પર જ અસર કરે છે.

અને સારાં જીવડાંને મદદ કરવા દો. લેડીબગ અને લેસવિંગ મોલો ખાય છે. જો તમારી પાસે બાલ્કની કે ધાબું હોય, તો નજીકમાં ફૂલ આવતી થોડી જડીબુટ્ટીઓ તેમને ખેંચી લાવે છે.

પગલું 4: રોગ શરૂ થાય એ પહેલાં જ રોકો

છોડના મોટાભાગના રોગ ભીનાં પાન અને બંધિયાર હવાથી થાય છે. થોડી આદતો મોટાભાગના રોગ રોકી દે છે:

• છોડને જગ્યા આપો. ગીચ કૂંડાંમાં ભેજ ભરાઈ રહે છે. વચ્ચેથી હવા પસાર થવી જોઈએ.
• પાન પર નહીં, માટીમાં પાણી આપો. આખી રાત ભીનાં રહેતાં પાન ફૂગ અને મિલ્ડ્યૂને નોતરે છે.
• સવારે પાણી આપો જેથી જે કંઈ ભીનું થાય એ દિવસ દરમિયાન સુકાઈ જાય.
• ટપકાંવાળાં કે પીળાં પાન દેખાય કે તરત તોડી નાખો.
• વધુ પડતું પાણી ન આપો. પાણીથી લથબથ માટીથી મૂળ સડે છે અને ફંગસ ગ્નેટ્સ આવે છે. જો વધુ પાણી અપાઈ ગયું હોય, તો જુઓ વધુ પાણીવાળા છોડને કેવી રીતે બચાવવો.
• ચોખ્ખાઈથી શરૂઆત કરો. જૂનાં કૂંડાં ફરી વાપરતાં પહેલાં સાબુવાળા પાણીથી ધોઈ લો, અને રોગથી મરેલા છોડની માટી ફરી ન વાપરો.

અઠવાડિયાની સરળ ઑર્ગેનિક દિનચર્યા

• દર થોડા દિવસે: આંગળીથી માટી તપાસો અને ઉપરની 2.5 સેમી (1 ઇંચ) માટી સૂકી હોય ત્યારે જ પાણી આપો.
• અઠવાડિયે એક વાર: પાનની નીચે જીવાત જુઓ અને પીળું કે ટપકાંવાળું હોય તે તોડી નાખો.
• દર 2 થી 4 અઠવાડિયે: છોડ પ્રમાણે હળવું ઑર્ગેનિક ખાતર આપો.
• દર બે-એક મહિને: કૂંડાંમાં ઉપર કમ્પોસ્ટનું પાતળું પડ ઉમેરો.

બસ, આટલું જ. કોઈ સ્પ્રે નહીં, કોઈ રસાયણ નહીં, ફક્ત નિયમિત સંભાળ.

જગ્યા ઓછી છે? જુઓ બાલ્કની, પેશિયો અને બારી માટે નાના ખાદ્ય બગીચાના આઇડિયા.

રોજ શું કરવું એ કહે એવો ઑર્ગેનિક પ્લાન જોઈએ છે? UrbanLeaf તમારા છોડ માટે રોજનું એક સરળ ઑર્ગેનિક સંભાળ કાર્ય આપે છે, જેમાં ક્યારે ખાતર આપવું, ક્યારે જીવાત તપાસવી અને તમારા સ્થાનિક હવામાન પ્રમાણે ક્યારે પાણી આપવું તે સામેલ છે. 🌱